Als leerlingen leren dat een foutje op het podium niet het einde van de wereld is, geef je ze een vaardigheid mee waar ze de rest van hun leven profijt hebben. Het motto hier is. Een vlekkeloze première is leuk. Echter, een klas die elkaar durft op te vangen bij een val, dat is goud waard!
Van plankenkoorts naar plezier op het podium!
Door foutjes te vieren en zenuwen te erkennen als gezonde brandstof, verander je spanning in speelplezier. Met dit stappenplan help je leerlingen over hun drempels, zodat de hele klas straks vol zelfvertrouwen en zonder vrees in de spotlights staat!
Wat is faalangst en hoe help je leerlingen met faalangst?
Faalangst is de angst dat wat je doet niet goed genoeg is in de ogen van een ander of jezelf. Een foutje op het podium of tijdens het acteren kan ervaren worden als een persoonlijke afgang voor de klas of voor een hele zaal vol mensen. Waar gezonde zenuwen zorgen voor adrenaline, werkt faalangst als een blokkade.
Hoe herken je faalangst?
Al tijdens de eerste repetities kan je vaak subtiele signalen van faalangst herkennen. De leerling kan het script als een schild gaan gebruiken. Het tekstboek wordt zodanig voor het gezicht gehouden, dat je de leerling bijna niet meer ziet. Een ander voorbeeld is een leerling die de tekst zo snel mogelijk uitspreekt, zodat hij weer snel van het podium kan. Of een leerling die normaal gesproken duidelijk zijn stem laat horen is opeens onverstaanbaar op het podium. Ten slotte zijn er ook fysieke signalen die je helpen te herkennen wie het erg spannend vind. Een hoge ademhaling, trillende handen of constant aan het haar of kleding zitten. Het zijn vaak subtiele signalen. Maar als je ze vroegtijdig herkent en de leerlingen gerust stelt, dan vergroot je het acteer plezier met elkaar.
Wat kan jij als docent doen als iemand faalangst heeft?
Het belangrijkste waar je voor moet zorgen is dat de spanning die er is wordt genormaliseerd. Erken de angst, maar maak het niet groter dan het is. Door te zeggen dat acteren totaal niet eng is, zou juist averechts werken. Want voor degene met faalangst is het juist wel eng. Verleg vervolgens de focus door gebruik te maken van een ankerpunt. Dit kan door het aangeven van een vaste looproute waar ze zich op kunnen focussen of een rekwisiet dat ze vasthouden. Ze hebben nu iets om zich aan vast te houden waardoor ze minder bang zijn om fouten te maken.
Een foutje maken mag
Het kan altijd iets anders lopen dan verwacht. Zelfs bij een professionele productie loopt het niet altijd vlekkeloos. Een foutje maken is helemaal niet erg. Het geheim is niet dat je nooit een fout mag maken. Het gaat erom dat jullie samenwerken zodat het publiek het niet doorheeft! Als regisseur ben jij de spiegel van je leerlingen. Wanneer je schrikt als iemand zich verspreekt, dan schrikken de leerlingen ook. Straf het niet af, maar vier de fout. Dat klinkt misschien raar, maar wanneer iemand struikelt over zijn zin, stop dan niet met een zucht. Leer de klas om foutjes met elkaar op te lossen
Samen foutjes oplossen
Weet je wat zo mooi is aan acteren? Je staat samen op het podium en dat betekent ook dat niemand er alleen voor staat. Jullie zijn een team en wanneer iets fout gaat, dan vangen jullie elkaar op. Hier zijn drie manieren hoe je samen foutjes op kan lossen.
Opdracht 1. Stel een vraag
Wanneer een tegenspeler zijn tekst vergeten is, stel dan een sturende vraag. Bijvoorbeeld, zei je nou dat de vlucht is verdraagt? De ander krijgt hierdoor een hint om een improviserend antwoord te geven. Alleen al door, “Ja!” te zeggen valt de scène niet dood. Voor het publiek lijkt het alsof dit altijd al zo hoorde te zijn.
Opdracht 2. De 3 seconden regel
Een stilte van 3 seconden is helemaal niet erg. Spreek met elkaar af dat dit altijd mag. Het publiek zal immers denken dat het een dramatische pauze is die gewoon bij de scène hoort. Mocht iemand na 3 seconden de tekst niet herinneren, dan pas helpt de tegenspeler.
Opdracht 3. Blijf in je rol
Leer de klas dat zolang ze in hun personage blijven, iedere fout een karaktertrek van hun rol wordt. Een mooi voorbeeld is wanneer het decorstuk van het vliegveld omvalt en de douane medewerker zegt. Typisch de kwaliteit van dit vliegveld! De zaal lacht en denkt dat dit erbij hoort. Wat er zojuist fout is gegaan, zal niemand ooit door hebben. Want door in je personage te blijven lijkt het alsof het zo hoort te verlopen.
Zorg samen voor een veilige omgeving om in te acteren
Alleen wanneer de vloer veilig aanvoelt, durven leerlingen pas zichzelf te laten zien en te acteren. Ze moeten weten dat je niet wordt uitgelachen als er een valse noot wordt gezongen of een rare beweging wordt gemaakt. Maar hoe creëer je die veilige omgeving?
Het vangnet
Maak aan het begin van het proces een duidelijke afspraak met elkaar. Wij zijn elkaars vangnet! We lachen met elkaar en nooit om elkaar.
De kracht van kwetsbaarheid
Doe als docent mee aan de opwarmingsoefeningen en acteeroefeningen. Acteer mee, dans mee en maak fouten. Als jij durft te acteren en foutjes maakt, dan laat je zien dat de omgeving veilig is.
Individueel aandacht geven
Voor degene met faalangst is een persoonlijke benadering het beste. Geef ze een compliment over een specifieke kracht die alleen hij of zij bezit. Bevestig dat de musical diegene echt nodig heeft. Het gaat niet om perfect acteren maar een ander zou het niet zo goed kunnen als deze leerling.
Reflecteren
Bespreek na een repetitie niet alleen wat goed ging en waar jullie aan gaan werken. Besteed ook aandacht aan de situaties waarin het even anders liep dan gepland en de leerlingen elkaar hebben geholpen. Als ze elkaar nu al opvangen wanneer iemand zijn of haar tekst is vergeten of inspringen wanneer er iets fout gaat, dan staan ze er straks ook een stuk sterker voor. Geef ze het zelfvertrouwen om hierin samen te werken.
De winst voor later
Wanneer leerlingen leren dat een foutje op het podium niet het einde van de wereld is, geef je ze een vaardigheid mee waar ze de rest van hun leven profijt van hebben. Ze leren dat veerkracht belangrijker is dan perfectie. Jouw klas kan improviseren en weet dat er een team achter hen staat die elkaar opvangt!
Een vlekkeloze première is leuk. Maar een klas die elkaar durft op te vangen bij een val, dat is goud waard!